Thursday, May 12, 2016

सैराटणे काढला मराठी चित्रपट श्रुष्टीतील प्रस्थापितांच्या बुडाखाली जाळ

We can easily forgive a child who is afraid of the dark; real tragedy of life is when men are afraid of the light.
.
डीक्षण..........साहित्य , नाटक, सिनेमा मध्ये डीक्षण हि जी संकल्पना असते त्या संकल्पनेच्या आयला पठाण लाऊन बोली भाषा हीच खरी डीक्षण असते आणि साहित्याची किंवा चित्रपटाची वगैरे कोणतीही वेगळी भाषा नसते हे सिद्ध केले आणि मराठी सिनेमा मध्ये पहिली क्रांती आणली. क्लास निर्माण करण्यासाठी पुस्तकी भाषेत लिहायची गरज नसते पुस्तकी भाषेत सिनेमा करण्याची गरज नसते आणि गाणी सुद्धा अगदी ग्रामीण भाषेत लिहून गाऊन त्याला लोकगीत म्हणण्याऐवजी क्लास म्हणता येऊ शकते हे सिद्ध केले अजयअतुल यांनी.
सदाशिव पेठेत आणि शिवाजी पार्काच्या पाषाण खडकात अडकून पडलेल्या मराठी सिनेमा त्याने खडकावर जोरदार घन मारून उपाळ फोडलं आणि आता मराठी सिनेमाचा झरा अगदी निर्मळ पाण्याने भरून झुळू झुळू वाहिल्याशिवाय राहणर नाही.
मराठी सिनेमात ऊस, दाखवलाय, शेती दाखवलीय, ग्रामीण भाग दाखवलाय पण आजपर्यंत दिसणारे ते ढोंगी होतं असं वाटण्या इतकं सैराट मधील चित्रण वास्तववादि आहे. सिनेमात असतं तसं नसतं असं म्हणताना आपल्याला दहादा विचार करावा लागेल. जेंव्हा आपण पर्षाचे मित्र बघतो, कॉलेज मध्ये दुसऱ्याच वर्गात बसून प्राध्यापकाच्या कांठाळीत हाननारा उगवता नेता पाटलाचा पोरगा बघतो आणि बेंचवर एकांगी पडून पर्शाकडे बघणारी अर्ची बघतो. हे तिथंच थांबत नाही तर उगवत्या नेत्याची तक्रार करायला गेलेल्या प्राध्यापक मंडळीना जेव्हा त्याचा बाप जो कॉलेजचा संस्थापक असतो तो म्हणतो, सरांना वोळख करून द्या कोण कसं आहे आपल्या कॉलेज मध्ये कसं राहायचे आणि तिथंच बसलेला कार्यकर्ता जेव्हा उगवता नेता म्हणजे प्रिन्सच्या वाढदिवसासाठी त्याच प्राध्यापक मंडळीना वर्गणी जमा करायला सांगतो तेव्हा आपल्या शिक्षण व्यवस्थेला नागराज जोरात कानसुलीत मारतो.
चित्रपट इथून गती घेतो आणि परशाचे आणि अर्चीचे प्रेम वाढत जाते. हे प्रेम वाढताणाचा प्रवास मांडताना अर्चीचे पारशाच्या आईला, ‘कसं काय आत्या बराय का” हा प्रश्न विचारने म्हणजे आत्याच्या पोराला आत्येभाऊ म्हननारांची आणि आपली संकृती वेगळी आहे हे प्रकर्षाने जाणवते.
हि झाली एक बाजू. जेव्हा ह्यांना रंगे हाथ पकडले जाते तेव्हा परशाच्या मदतीला येणारा प्राध्यापक विचारतो, “झोपलाय ना तिच्याबरोबर देकी सोडून आता” ह्या डायलॉग मधून नागराजला दलित समाजातील बदला घेण्याची भावना तर दाखवायची नसेल ना? असे वाटते. ती तितकीच खरी असते.
गाणी, रोमांस लंगड्याचे दुकानदाराच्या पोरीवर लाईन मारणे यामुळे मला माझे बालपण आठवले. फक्त एका दुकादाराच्या पोरीला बाघायला मिळावे म्हणून मी एकदा दिवसातून पाच वेळा चुना पुडी आणायला गेलो होतो तेंव्हा तिची आई म्हणाली होती, “ किती चुना खातो रं इकास, का घराला देतोय?’ नंतर मी तिच्या दुकानाला कधीच गेलो नव्हतो. असो.
मध्यंतरा नंतर सिनेमा ग्रीप पकडतो आणि खऱ्या ड्राम्याला सुरुवात होते. इथपर्यंत लगेच समजून पण येते कि सुरुवातीला नवखे वाटणारे कलाकार आणि त्यांचा अभिनय आता मुरलेल्या सुपरस्टार सारखा वाटू लागतो. हैद्राबाद मध्ये झोपडपट्टी राहायला गेल्या नंतर,” इथं किडा मुंगी सारखं जगायचं का ?” असे जेव्हा अर्ची रडत रडत विचारते तेव्हा तिचा निश्चय ढासळतो कि काय असे वाटते पण नाही ती टिकते. तिचे प्रेम एवढे कच्चे नसते. जीवनाचा संघर्ष करताना स्टोव्ह घेऊन येणारा परशा बघून मला माझी आठवण झाली, मीपण असाच स्टोव्ह घेऊन आलो होतो. मला सोपे गेले कारण मला पाठींबा द्यायला लोक होते, माझा बाप साखर कारखान्याचा चेरमन नव्हता म्हणून माझ्यामागे पिस्तुल घेऊन लोक पाठवले नव्हते त्यामुळे परशा खरा हिरो वाटतो. पाटलाच्या पोरीला झाडून काढायचा त्रास होऊ नये म्हणून स्वतः झाडणारा, स्वतः स्वयंपाक करून खाऊ घालणारा, एका गरीब प्रेम करणाऱ्या नवऱ्याची देहबोली जी पारशाने वठवली आहे त्याला तोड नाही. चित्रपट बघताना माझ्या डोक्यात कायम एक विचार होता, हा संबध फक्त जातीशी आहे का ? पारधी असलेला परशा म्हणून त्याला पाटलाचा विरोध आहे का ? तर तसं नाही. कारखान्याचा चेरमन असलेला कोणीही मराठा जर त्याच्या पोरीवर फाटक्या गरीब घरातील मराठा पोराने प्रेम केले असते तरी त्याच्या अंगावर हे लोक पिस्तुल घेऊन गेलेच असते. कारण तो पाटील सत्ताधारी आणि पैशाचा माज असलेला मराठा आहे आणि त्याच्या दिमतीला आमचे साहेब म्हणून हुजरे करणारे गरीब मराठा आहेत. त्याची पोरगी पळून गेली म्हणून सामान्य मराठ्याची इज्जत जाते पण गरीब मराठ्याची पोरगी पळून गेल्यावर त्या साखर कारखान्याच्या चेरमनची इज्जत जात नसते हे वास्तव आहे.
चित्रपट तेव्हा उंची गाठतो जेव्हा परशा अर्चीवर संशय घेतो आणि हैदराबादच्या रस्त्यावरून हे दोघे भांडत फिरत असतात. तेव्हा इमानदार असलेली अर्ची आणि बायकोवर संशय असलेला एक हतबल नवरा जेव्हा रस्त्यावर अगतिकपणे बसतो तेव्हा गावाकडे असताना पैलवान असलेला परशा आणि आता निम्मे वजन कमी होऊन हाडकुळा झालेला नवरा म्हणजेच खरा नटसम्राट. ह्याला इथे मोठे मोठे सवांद फेकून लोकांना जेरीस आणण्याची गरज पडत नाही.
सिनेमा बघताना कायम जाणवत राहतं कि नागराज मंजुळे यांनी शेक्सपियर कोळून पिलेला आहे.
“whole world is a stage and we are mere puppets in the hands of destiny “ दुखान्त हीच सर्वश्रेष्ठ कलाकृती समजली जाते हे नागराज यांना माहित असावे.
धक्कादायक शेवट करताना हिंसेचे स्वरूप कसे असते. Condemned, death race हे चित्रपट इंग्रजी मध्ये मला हिंसात्मक वाटतात. पण शेवटी लहान बाळ चालताना रक्ताचे पाउले उमटून दाखवली जाणारी हिंसा हि त्या हिंसेपेक्षा भयानक वाटली आणि हितं माझ्या डोळ्यात पाणी येताना मला कंट्रोल करताना माझी धांदल उडाली. मी सेन्सोर बोर्डवर वर असतो तर या चित्रपटाला ”A” हे प्रमाणपत्र दिले असते. (हे वाक्य दिग्दर्शकाने कोम्प्लीमेंट म्हणून घ्यावे)
शेवटी एक सांगतो. नागराजने गावगाडा ओळखला आहे, जातीव्यवस्था ओळखली आहे हेच त्याच गोष्टीवरून सिद्ध होते कि, पारधी असणारा पारश मराठ्याची पोरगी घेऊन पळून गेला तरी त्याची जात त्याच्या घरच्यांना जातीतून बहिष्कृत करते. भारतात जातीव्यवस्था टिकण्याचे हेच गमक आहे इथे उच्च पासून तथाकथित कनिष्ट पर्यंत सगळ्यांनाच जातीचा अभिमान आहे. आणि जात अशीच टिकून राहणार आहे हा भयंकर दुखदायक आत्मविश्वास माझ्यात निर्माण होतो.

Sunday, March 6, 2016

वासोटा ट्रेक अविस्मरणीय अनुभव



वा$$सोटा वासो$$टा$$, वा$$सो$$टा वा$$$$$ सो$$$ टा$$$ वासोटा! तुम्ही कसंपण म्हणा, मी जेवढ्या वेळा नाव ऐकलंय तेवढ्या वेळा माझ्या नववीच्या वर्गात गेलोय.

लोंग लोंग यागो मी नववीच्या वगैरे वर्गात शिकत असताना, गुरुजी म्हणाले “आणि मग सेनापती बापट हातातला सोटा उगारत असत वैगैरे वैगैरे..........” आणि आमच्या वर्गात फकस्त नर मंडळीत हशा पिकला. आता आमचा गुरुजी पण तिथलाच असल्याने त्याला जनता जनार्धन का हसत आहेत ते सांगायची गरज नव्हती. अशा वेळी मुलींनी नेहमीप्रमाणे आपली मान खाली घालून कंपासात, पुस्तकाच्या आतील पानात काय सापडते का ते शोधण्याचे नाटक करण्याची ड्यूटी इमाने इतबारे निभावली. हि साधी गोष्ट नसते, आपल्याला पण आवडलेली गोष्ट,”नाही बाय आवडली, किती घाणेरडी आहेत मुलं” असं नाटक करायला हजारो वर्षाच्या परंपरांचं ओझं लागतं.  

तर असो. पण असे अगदी दुर्मिळ हसण्याचे प्रसंग वगळता ती शाळा म्हणजे बंदिखानाच असतो. मग आम्ही अशा दुर्मिळ प्रसंगांना लांबवण्याचा प्रयत्न करत असू. तर माझे हसू काय थांबत नाही हे बघून गुरुजींनी विचारालेच, “काय झालं गोडग्या, लय खाजवाय लागलं काय?” मी आपलं गप बसायचं सोडून, “नाय पण ते गुरुजी सोट्याचा अर्थ काय हो? “ असा प्रश्न अगदी तोंडावर युधीष्टाराचे भाव आणून विचारला. आणि गुरुजींनी मघापासून बळेच आणलेला सहिष्णुतेचा आव सोडून मला येवून पाठीत दोन रपकं अगदी करक भरेस्तोवर लावलं. मी कण्हत कण्हत होतो तोवर समोर जाऊन गुरुजींनी सांगितले,

“तर मुलानो सोटा म्हणजे काठी, सेनापती बापट हातात सोटा ठेवत असत म्हणजे काठी ठेवत असत” आता कुणाची हसायची हिम्मत झाली नाही पण त्यावेळी शुध्द पुणेरी भाषेत काठीला सोटा म्हणतात हे समजले.




तर ह्या वासोट्याने मला तो सोटा आठवत असे. गेली अनेक वर्ष पुण्यात आल्या पासून हे वासोटा पुराण ऐकायचो. वासोट्याचे नाव काढले कि पुण्यात राहणारी काही मुले जिथे जाऊन न येता कुणाच्या तरी ब्लॉग वर वाचून समजलेली माहित न थकता अगदी रंगवून सांगत. म्हणजे तिथे वाघ आहेत, जळू आहेत, ते लय डेंजर आहे, तिथे माणूस वैगेरे आसपास नसतो, वासोटा केला कि महाराष्ट्रातील कुठल्याही ट्रेकसाठी तुम्ही तयार असता वैगेरे वैगेरे.

ते काही का असेना पण वासोटा केला कि माणूस महाराष्ट्रातील कोणत्याही ट्रेकला तयार होतो यावर या अनुभवाने शिक्का मोर्तब केले.

एके दिवशी मी किल्लेदारी ग्रुपवर सहज टाकले, कि चला वासोट्याला जाऊ. आता मी करमेना गेलं कि सहज कायपण बोलतो, पण हे लोक सहज बोललेलं पण लयच मनावर घेतात. आणि सगळे घोड्यावर बसून तयार झाले आणि मग मला नको कसं म्हणायचं हाच प्रश्न पडला.
पहाटे उठून मोशी, भोसरी, आकुर्डी, डांगे चौक, रांडे कॉलेज, आणि स्वारगेट इथली मंडळी उचलून सकाळी सातारा मार्गे बामणोलीला पोचलो तर तिथं आदल्याच दिवशी येऊन पीएचडी बंड्याने सगळी व्यवस्था करून ठेवली होती. तिथं जाऊन बोटी साठी घासाघीस वैगेरे करून झाली आणि गाईडची गरज नसताना तीन बोटींचे तीन गाईड आमच्या बोकांडी मारले. तीन ग्रामीण लोकांना रोजगार मिळाला हीच एक जमेची गोष्ट सोडली तर हा एक ब्ल्याकमेलिंगचाच प्रकार वाटला. तीन बोटींनी दीड तास कोयना ब्याक वाटर मधून प्रवास करून येते ते वासोटा गाव. त्या तीन किलीमिटर मध्ये इंजिनचा आवाज सोडला तर सगळे काही छानच वाटते.



डोंगरांनी वेढलेल्या त्या भरगच्च नदीतून प्रवास करताना वो मांझी रे हे गाणे गायची माझी इच्छा त्या बोटीच्या इंजिनाच्या आवाजात कुठल्या कुठं विरून गेली पण तसल्या आवाजात पण त्या गाईडने दाखवलेला एक उंच डोंगर आणि त्या डोंगरवरील लग्नाची वरात कायम लक्षात राहील.

दूरवरच्या एका डोंगरावर घोड्यावर बसलेला नवरदेव, पुढे ब्यांड बाजा, मागे छत्र्या घेऊन हातातल्या टोपल्यातून नवरदेवाच्या अंगावर भात टाकणाऱ्या करवल्या आणि उत्साही वर्हाडी मंडळी. असे तोंतोतंत चित्र दिसत होते. निसर्गाने एवढे छान आकार निर्माण करणे शक्य आहे का ह्या प्रश्नात न पडता गाईडने सांगितलेला गोष्टीवर मी विश्वास ठेवला.

असेच फारफार वर्षापूर्वी ह्या डोंगराच्या पायथ्याच्या गावातून एक वरात पलीकडच्या गावात चालली होती. रात्री सुद्धा वाजत गाजत जात असताना ती वरात नेमकि त्या डोंगरावर असलेल्या डोंगरोबाच्या पाया पडायला विसरली आणि पुढे तशीच जात राहिली. त वारातीली एक म्हाताऱ्या बाबाला ते समजले तो सगळ्यांना विनवू लागला तसे नका करू राजेहो, आपला डोंगरोबा हाय तो त्याच्या पायाला वोलांडून नका  जाऊ, आरं डोंगर हायेत म्हणून आपुन हाय, आणि डोंगरोबा हायेत म्हणून डोंगर हायेत, डोंग्रोबाला वोलांडून गेलात तर लय वाईट वंगाळ होऊन जाईल राजेहो ......अशी बेंबीच्या देठापासून आणि काळजाच्या कप्प्यातून येणाऱ्या विनंतीला आनंदात भेभान होऊन नाचनाऱ्या वरातीने दुर्लक्ष केले आणि तसेच पुढे गेले. तो म्हातारा बाबा एकटाच जाऊन डोंगरोबाकडे माही मागू लागला,’ पोरंसोरं हायेत देवा, माफ करा देवा, पाप पदरात घ्या देवा, मी हायेकी तुमचं कमी जास्त करायला देवा राजा, माफ करा” आणि त्या म्हाताऱ्याच्या तिथंच दगड झाला आणि पुढे चालत, नाचत, आनंदात पुढे सरकत असलेल्या वरातीचा पण नवरा नवरी सहित आणि वर्हाडी मंडळी सहित दगडात रुपांतर झाले. त्या दोन गावांना शाप मिळाला आहे, इथून पुढे तिथून जी वरात जाईल तिचे त्या दगडात रुपनातर होईल आणि पहिल्या ज्या वरातीचे दगडात रुपांतर झाले होते त्यांचे पुन्हा माणसात रुपांतर होऊन त्यांना जिंदगी मिळेल. तेव्हपासून तिथून पुढे अनेक वरती गेल्या पण आता तिथे दगडात अडकून बसलेली जी वरात आहे ती कोणत्या काळातील आहे ती कुणीही सांगू शकत नाही. नंतर काही वर्षांनी तिथून वरात जाणे बंद झाले. ती शेवटची वरात आता दुसरी कोणतीतरी वरात येईल आणि आपली डोंगरोबाच्या शापातून मुक्तता करेल अशी वाट बघत आहे. आता दुसरी जाणारी वरात त्या पहिल्या वरातीची शापातून मुक्तता करीन कि दुसऱ्याच अजून एका शापात ढकलेल हे कुणालाच माहित नाही. कारण आता त्यांची मुक्तता झाली तर त लोकांची वये वाढलेली असतील का ती तरुणच असतील, शेकडो वर्षा नंतर त्यांच्या पिढ्या येऊन गेल्या नंतर त्यांना जिंदगीकढून कसल्या अपेक्षा असतील? ते वाग्दत्त वर आणि वधू जे मिलनाच्या वोढीने आसुसलेले असतील त्यांना आता मानवी शरीरे मिळाल्यावर त्यांच्या मनात आता मिलनाची तीच वोढ असेल कि आता सगळं संपून त्या वोढीने पराभव स्वीकारला असेल, कि पराभवाच्या पुढे जाऊन मनात वैराग्याचे भाव आले असतील?  काहीका असेना तिथून आता वरात जाने बंद आहे तेच चांगले.


















मला ती वरात आणि तो डोंग्रोबा जवळ जाऊन बघायचा आहे. पौर्णिमेच्या चांदरत्री तिथं जाऊन डोंग्रोबाला आपण विनंती करायची आहे कि यांना शापातून मुक्त करा. बघू आपल्या अगांतून विनंतीला डोंग्रोबा मान देतो का. दिलाच तर पुढे जाऊन त्या वरातीतील दगडांची माणसे होतानाचे साक्षीदार बनायचे आहे. त्या चांदण्या रात्री पुन्हा तो वरातीचा आणि ब्यांडचा खेळ चालू होईल का, जसे पूर्वी काहीच झाले नाही ह्या अविर्भावात ?

उप्स त्या वारात्तीतून बोटीत यायला मला जरा उशीरच झाला. दीड तासाच्या ह्या प्रवासातून आणि त्या मध्यरात्री दगडात रुपांतर झालेल्या अनेक वराती मधून आम्ही शेवटी वासोटा ह्या गावी पोचलो. कमी झालेल्या पाण्यातून चालत डोंगराच्या पायथ्याशी फोरेस्ट ऑफिस आहे. प्रत्येक सरकारी कार्यालयात जसा असतो तसंच  इथे पण एक लोकांच्या गोड बोलण्यासाठी, विनंतीसाठी आसूसलेला आणि मी सरकारी अधिकारी आहे आणि इथेच माझाच नियम चालतो हे सांगणारा एक वाचमन, कम फोरेस्ट ऑफिसर कम मेजर होता. त्याने अजून जास्त माज दाखवला असता तर आमच्यातील काही लोकांनी अजून थोड्या वेळाने त्याला ब्रिगेडियर करून टाकले असते.

तर तो म्हणू लागला वरती जेवण वगैरे घेऊन जायचे नाही, लोक कचरा करतात आणि आम्हाला स्वछ  करावा लागतो. आम्ही विनवू लागलो, “साहेब बारकी लेकरं बाळ आहेत हो, जेवण वरती नाही घेऊन गेलो तर त्यांना दम नाही निघणार पण मोठ्यांना पण ते शक्य नाही. पण ती त्याची जागा होतो , तोच तिथला मालक आहे हे त्याला दाखवायचे होते, ते आम्ही कबुल केले, त्याला पाहिजे तेवढा भाव दिला, त्याचा “साहेबाचा” राज्याभिषेक केला आणि त्याने आम्हाला पुढे सोडून उपकृत केले.
वासोटा किती मोठा आहे, किती चालायचे आहे आणि किती चढायचे आहे ते खालून कळत नाही. किलोमीटरभर चालत गेलो, जंगलात किल्ल्याच्या पायथ्याशी मस्त वोढा आहे आणि त्यातून ह्या उन्हाळ्यात सुद्धा झिरपत झिरपत पाणी येत होते. दोनेक किलोमीटर भर चालून लगेच दमलेलो आम्ही ते थंड पाणी मनसोक्त पिलो आणि तोंडावर, पायावर मारून घेऊन वाटर थेरपी करून घेतली.
सह्याद्रीच्या जंगलातील शीतहरित जंगल पाहायचे असल्यास ह्या जागेला तोड नाही. शंभर वर्ष जूनी वाटावीत अशी वृक्षे, पंधरा, वीस मीटर उंचच उंच झाडे आणि दुपारीच पडलेला अंधार आणि सावली. ह्या जंगलाने आमचे दुपारच्या उनातील चालणे सुसह्य केले. आता बहुतेक आलेच असे वाटत असताना किल्ल्याची खरी चढण अजून चालूच व्हायची आहे असे समजायचे. तेव्हा आपण कुठे पोचायला चालत नाही आहोत आणि आपल्याला फक्त चालत राहायचे आहे असे समजत चालले तर बरे वाटते.

त्या फोरेस्ट ओफिसरची कडक भूमिका असेल किंवा किल्ला दूर असेल पण चढताना कुठेही पाण्याच्या बाटल्या, प्ल्यास्तिक ब्याग आढळत नाहीत ह्याचे समाधान वाटत राहिले. जेंव्हा दोन तासांच्या चढाई नंतर तुम्ही वरती चढून पाचीमेकडील बाजूला रत्नागिरी जिल्ह्यातील डोंगर रांगा पाहता आणि पूर्वेकडे सातारा जिल्ह्यातील डोंगररांगा पाहता तेव्हा तुम्हाला पहाटे उठून दोन तोसा बोटिंग करून आणि तीन तास चढून आल्याचे समाधान वाटते. तिथून दिसणारे निसर्गाचे सुंदर रोद्र रूप पाहण्यासाठी येवढा तर घेतलाच पाहिजे. नाहीतर ओफिसातील कामे जशी दुरार्याकडून करून घेता तसेच इथे पण दुसऱ्या कुणाला तरी पाठवून त्याच्या अनुभवावर भागवले तर माझ्या बापाचं काहीच जाणार नाही.
गडावर तीन वगवेगळ्या टोकावरून दिसणाऱ्या वेगवेगळ्या दृश्यामध्ये तुम्हाला स्वतःला विसरून घालवण्याची ताकत आहे पण हे तेव्हाच होऊ शकते जेव्हा तुम्ही दिले झाकून एखाद्या कड्यावर पडले आहात आणि खालून दऱ्या खोऱ्यातून येणाऱ्या आणि जंगलातून येणाऱ्या आवाजात स्वताला झोकून दिले आहे. हे माझा फोटू काढरे, ये माझा सेल्फी घेउदेरे, ये चला लवकर घरी अंधार व्हायच्या आट निघायला हवं ह्यात अडकले असाल तर त्या जंगलाच्या आणि निसर्गाच्या अद्भूततेत हरवून जाण्याच्या मानवी ताकतीची कल्पना तुम्हाला येणार नाही.

सोबत काही फोटोग्राफ दिले आहेत ते सिद्ध करतील कि अशी दृशे मी आयुष्यात पहिल्यांदाच पहिली आहेत. पावसाळ्यातील ह्या डोंगर रंगांचे रौद्र रुपाची कल्पना करू शकत नाही म्हणून तर हा किल्ला १५ आक्टोबर पर्यंत बंद असतो आणि पौ पूर्ण बंद झाल्या नंतरच चालू होतो.


त्या कड्यावर एक दिवस आणि एक रात्र खूप कमी लोकांच्या म्हणजेच एखाद्या किंवा दोघांच्याच सानिध्यात घालवायची इच्छा आहे. एकट्याने घालवायला सुद्धा आवडले असते पण ते बोलणे सोपे आहे याची जाणीव आहे मला.